Câu hỏi “ăn chay có được ăn nước mắm không” tưởng chừng đơn giản nhưng lại khiến không ít người bối rối, nhất là khi mới bắt đầu thay đổi thói quen ăn uống. Bởi trong mâm cơm Việt, nước mắm không chỉ là gia vị mà còn là thứ tạo nên cái hồn cho nhiều món ăn quen thuộc. Khi chuyển sang ăn chay, việc có nên tiếp tục dùng nước mắm hay không không chỉ phụ thuộc vào khẩu vị, mà còn liên quan đến quan niệm và mục đích ăn chay của mỗi người. Vậy thực tế, câu trả lời nằm ở đâu, hãy cùng Thuộc Cô Ba tìm hiểu thêm nhé?
Các loại nước mắm được làm từ gì?
Để hiểu vì sao người ăn chay thường băn khoăn với nước mắm, trước hết cần nhìn vào nguyên liệu tạo nên loại gia vị này. Với nước mắm truyền thống, thành phần thường sẽ được làm từ các loài cá nói chung, ruốc biển,… và muối. Hỗn hợp này được ủ trong thời gian dài, có thể từ vài tháng đến cả năm, để protein trong cá phân giải thành các axit amin, tạo nên vị đậm đà đặc trưng mà nhiều món ăn Việt khó thay thế.
Bên cạnh đó, trên thị trường còn có các loại nước mắm công nghiệ,các sản phẩm mắm này thường được pha chế từ nước mắm cốt kết hợp với nước, muối, chất điều vị và một số phụ gia để ổn định hương vị, màu sắc. Dù tiện lợi và dễ dùng, nhưng bản chất các sản phẩm mắm này vẫn xuất phát từ nguyên liệu động vật.
Ăn chay có được ăn nước mắm không?
Câu trả lời chắc chắn là không, bởi vì nước mắm được làm từ cá và muối, tức là có nguồn gốc từ động vật. Với những người ăn chay thuần hoặc ăn chay vì yếu tố tôn giáo, việc sử dụng nước mắm gần như không được chấp nhận, vì đi ngược lại nguyên tắc tránh sát sinh.
Tuy nhiên, thực tế lại không hoàn toàn “cứng nhắc” như vậy, nhiều người ăn chay theo hướng linh hoạt, chủ yếu vì sức khỏe hoặc thói quen, vẫn có thể sử dụng một lượng nhỏ nước mắm để giữ hương vị quen thuộc cho món ăn. Đặc biệt với những ai mới bắt đầu ăn chay, việc bỏ hoàn toàn nước mắm đôi khi không dễ, bởi đây là gia vị đã gắn bó lâu dài trong bữa cơm Việt.
Chính vì thế, nước mắm chay trở thành lựa chọn dung hòa, bởi loại gia vị này giúp giữ lại vị đậm đà đặc trưng nhưng không chứa thành phần từ động vật, phù hợp với nhiều kiểu ăn chay khác nhau. Nhìn chung, việc có dùng nước mắm hay không sẽ phụ thuộc vào cách bạn định nghĩa và theo đuổi chế độ ăn chay của mình.
Nước mắm chay hiện nay thường được làm từ gì?
Nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy nước mắm chay không có một công thức cố định, mà khá linh hoạt tùy theo nguyên liệu và cách chế biến. Điểm chung là tất cả đều sử dụng nguồn gốc thực vật để tái tạo vị đậm đà quen thuộc của nước mắm.
Phổ biến nhất là các loại làm từ nấm, đặc biệt là nấm hương hoặc nấm bào ngư. Nhóm nguyên liệu này có khả năng tạo vị umami tự nhiên, giúp nước mắm chay có độ “đằm” khá giống mắm thật. Bên cạnh đó, dứa (thơm) cũng thường được dùng để tạo vị ngọt thanh và mùi thơm nhẹ, giúp tổng thể hương vị dễ ăn hơn.
Ngoài ra, một số công thức còn kết hợp đậu nành, nước dừa, rong biển hoặc thậm chí trái điều để tăng chiều sâu cho hương vị. Tùy cách làm, nước mắm chay có thể được nấu nhanh để dùng liền hoặc ủ trong thời gian nhất định để tạo độ đậm tự nhiên. Dù không hoàn toàn giống nước mắm truyền thống, nhưng đây vẫn là lựa chọn hợp lý giúp món chay tròn vị mà không phá vỡ nguyên tắc ăn chay.
Cách làm nước mắm chay ngon thay cho mắm truyền thống
Thuộc Cô Ba thấy rằng thay vì chỉ mua sẵn, không ít người lại chọn cách tự làm tại nhà để chủ động nguyên liệu và điều chỉnh hương vị theo khẩu vị riêng. Thực tế, nước mắm chay không hề khó làm như nhiều người nghĩ, chỉ cần vài nguyên liệu quen thuộc và công thức làm như sau:
Cách làm nước mắm chay từ nấm
Nếu muốn tìm một cách thay thế gần với nước mắm nhất về độ đậm đà, thì nấm là lựa chọn rất đáng thử. Nhờ vị ngọt tự nhiên và hàm lượng umami cao, nấm giúp nước mắm chay có chiều sâu hương vị tương tự như mắm truyền thống.
Nguyên liệu
- 200g nấm bào ngư (hoặc nấm hương khô 100g)
- 1 lít nước lọc
- 3 – 4 muỗng canh nước tương
- 2 muỗng canh đường
- 1 muỗng cà phê muối
- 1/2 quả dứa (thơm)
- 1 muỗng cà phê tiêu
Các bước thực hiện
Bước 1: Sơ chế nguyên liệu
Nấm rửa sạch, nếu dùng nấm hương khô thì ngâm nước ấm khoảng 20–30 phút cho mềm rồi cắt nhỏ, dứa gọt vỏ, bỏ mắt, cắt miếng vừa.
Bước 2: Nấu nước cốt nấm
Cho nấm và dứa vào nồi cùng 1 lít nước, đun lửa vừa khoảng 25 – 30 phút. Trong quá trình nấu, nước sẽ dần chuyển sang màu vàng nâu nhẹ và có mùi thơm tự nhiên.
Bước 3: Lọc lấy nước
Sau khi nấu xong, lọc bỏ phần xác nấm và dứa, giữ lại phần nước cốt. Đây chính là nền hương vị chính của nước mắm chay.
Bước 4: Nêm gia vị
Cho nước tương, đường và muối vào phần nước cốt, khuấy đều rồi đun thêm 5–10 phút cho gia vị hòa quyện, bạn có thể nếm lại để điều chỉnh độ mặn, ngọt theo khẩu vi riêng.
Bước 5: Hoàn thiện và bảo quản
Tắt bếp, để nguội rồi cho vào chai sạch bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh, dùng dần trong 5 – 7 ngày để giữ được hương vị tươi ngon.
Cách làm nước mắm chay từ thơm
Nếu nấm mang lại vị đậm sâu thì thơm lại tạo cảm giác thanh nhẹ, dễ ăn hơn. Cách làm nước mắm chay từ dứa khá nhanh, không cần ủ lâu nhưng vẫn cho ra hương vị hài hòa, hương vị phù hợp với các món chay.
Nguyên liệu
- 1/2 quả thơm (dứa) chín vừa
- 500ml nước lọc
- 3 muỗng canh nước tương
- 2 muỗng canh đường (hoặc đường thốt nốt)
- 1/2 muỗng cà phê muối
- 1 muỗng cà phê nước cốt chanh\
- 1–2 trái ớt (tùy khẩu vị)
Các bước thực hiện
Bước 1: Sơ chế nguyên liệu
Thơm gọt vỏ, bỏ mắt, cắt nhỏ. Nếu muốn vị thanh hơn, bạn có thể bỏ bớt phần lõi cứng, ớt rửa sạch, để nguyên hoặc cắt lát tùy ý.
Bước 2: Xay và lọc nước thơm
Cho thơm vào máy xay cùng 500ml nước lọc, xay nhuyễn. Sau đó lọc qua rây hoặc vải mỏng để lấy phần nước cốt, bỏ bã.
Bước 3: Nấu nước mắm chay
Đổ nước cốt thơm vào nồi, đun lửa vừa, khi nước bắt đầu nóng, cho nước tương, đường và muối vào khuấy đều. Tiếp tục nấu trrong khoảng 10 – 15 phút để hỗn hợp sánh nhẹ và dậy mùi thơm.
Bước 4: Điều chỉnh hương vị
Nêm nếm lại, nếu muốn vị cân bằng hơn có thể thêm chút nước cốt chanh, lúc này bạn cũng có thể cho ớt vào để tạo vị cay nhẹ tùy vào sở thích.
Bước 5: Hoàn thiện và bảo quản
Tắt bếp, để nguội hoàn toàn rồi cho vào chai sạch, bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và dùng trong 4 – 5 ngày để giữ được độ tươi ngon.
Lời kết
Tóm lại, nước mắm không phải là thực phẩm chay vì có nguồn gốc từ động vật. Tuy nhiên, việc ăn chay có được ăn nước mắm không còn phụ thuộc vào cách mỗi người lựa chọn và theo đuổi chế độ ăn chay của mình. Nếu muốn giữ trọn nguyên tắc, bạn có thể thay thế bằng nước mắm chay để vẫn đảm bảo hương vị quen thuộc cho bữa ăn. Quan trọng nhất, ăn chay không phải là sự gò bó, mà là hành trình điều chỉnh để phù hợp với cơ thể và lối sống của chính bạn.
