Giữa vùng đồng bằng yên bình của đất võ Bình Định, có một công trình cổ kính đã âm thầm tồn tại suốt hơn một thiên niên kỷ, chứng kiến biết bao thăng trầm của lịch sử Chăm Pa. Tháp Bình Lâm không chỉ là một trong những ngọn tháp Chăm có niên đại sớm nhất còn lại ở Bình Định mà còn được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của nghệ thuật kiến trúc Chăm. Với vẻ đẹp cổ kính, những đường nét kiến trúc độc đáo cùng giá trị lịch sử, văn hóa sâu sắc, ngôi tháp đã trở thành điểm đến hấp dẫn đối với những ai yêu thích khám phá di sản và tìm hiểu về nền văn minh Chăm Pa từng rực rỡ trên dải đất miền Trung.
Một số thông tin về Tháp Bình Lâm cho du khách
– Địa chỉ: thôn Bình Lâm, Phước Hòa, Tuy Phước, Bình Định
– Giờ tham quan: Từ 07:00 – 11:30 và 14:00 – 17:30
– Giá vé: Miễn phí
Tháp Bình Lâm là một trong những ngôi tháp Chăm cổ nhất còn tồn tại tại Bình Định, được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ X đến đầu thế kỷ XI. Công trình tọa lạc tại vùng đồng bằng thuộc xã Tuy Phước Đông, nổi bật giữa không gian làng quê thanh bình. Đây cũng là điểm khác biệt thú vị bởi phần lớn các tháp Chăm ở Bình Định thường được xây dựng trên đồi cao hoặc các vị trí có địa thế thuận lợi để quan sát.
Không chỉ sở hữu tuổi đời hơn 1.000 năm, Tháp Bình Lâm còn được các nhà nghiên cứu đánh giá là công trình đánh dấu sự chuyển tiếp từ phong cách kiến trúc Mỹ Sơn A1 sang phong cách Bình Định, một phong cách kiến trúc đặc trưng của vương quốc Chăm Pa tại vùng Vijaya. Ngôi tháp có chiều cao gần 20m, được xây hoàn toàn bằng gạch nung với kỹ thuật ghép gạch tinh xảo mà đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn. Đặc biệt, những dấu tích như hệ thống cửa giả, phù điêu chim thần Garuda hay các hiện vật liên quan đến tín ngưỡng Hindu giáo đã góp phần khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật độc đáo của di tích này.
Xem thêm: Tháp Bánh Ít: Kinh nghiệm tham quan, du lịch Bình Định
Du khách đi tới Tháp Bình Lâm như thế nào?
Tháp Bình Lâm nằm tại thôn Bình Lâm, xã Tuy Phước Đông, tỉnh Gia Lai (trước đây thuộc huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định), cách trung tâm thành phố Quy Nhơn khoảng 20 – 22 km. Nhờ vị trí nằm gần các tuyến giao thông chính nên du khách có thể dễ dàng di chuyển đến đây bằng nhiều phương tiện khác nhau như xe máy, ô tô cá nhân hoặc taxi.
Từ trung tâm Quy Nhơn, du khách có thể đi theo Quốc lộ 19 hướng về phía Tây, sau đó rẽ vào các tuyến đường địa phương dẫn đến khu vực Bình Lâm. Thời gian di chuyển thường chỉ khoảng 30 – 40 phút. Đối với những ai yêu thích khám phá văn hóa và lịch sử Chăm Pa, hành trình đến Tháp Bình Lâm còn có thể kết hợp tham quan nhiều di tích nổi tiếng khác như Thành Hoàng Đế, Tháp Bánh Ít hay khu vực đầm Thị Nại. Nhờ nằm giữa vùng đồng bằng rộng thoáng, ngọn tháp cổ hiện ra khá nổi bật, giúp du khách dễ dàng nhận biết ngay từ xa.
Những nét kiến trúc độc đáo của Tháp Bình Lâm
Kiến trúc độc đáo của người Chăm Pa
Một trong những giá trị nổi bật nhất của Tháp Bình Lâm là vai trò như một “cầu nối” giữa phong cách Mỹ Sơn A1 và phong cách Bình Định. Nếu kiến trúc Mỹ Sơn nổi bật với những đường nét mềm mại, hoa văn tinh xảo thì tại tháp cổ đã xuất hiện những yếu tố khỏe khoắn, vững chãi và có xu hướng vươn cao hơn. Sự kết hợp hài hòa này tạo nên diện mạo riêng cho công trình, đồng thời phản ánh quá trình chuyển mình của nghệ thuật kiến trúc Chăm Pa trong giai đoạn cuối thế kỷ X đến đầu thế kỷ XI.
Kết cấu tháp cao vút với tỷ lệ cân đối
Tháp Bình Lâm có mặt bằng hình vuông, chiều cao gần 20 m và được xây dựng theo dạng tháp tầng thu nhỏ dần về phía đỉnh. Tổng thể công trình mang đến cảm giác thanh thoát nhưng vẫn vững chắc, thể hiện trình độ thiết kế và xây dựng bậc cao của người Chăm cổ. Các mảng tường được bố trí cân xứng, kết hợp cùng hệ thống cột ốp chạy dọc thân tháp giúp công trình trở nên nổi bật dù nhìn từ nhiều góc độ khác nhau. Đây cũng là một trong những ngôi tháp Chăm được đánh giá có tỷ lệ kiến trúc hài hòa tại Bình Định.
Hệ thống cửa giả mang tính nghệ thuật cao
Ngoài cửa chính quay về hướng Đông, ba mặt còn lại của Tháp Bình Lâm đều được thiết kế cửa giả với những chi tiết trang trí công phu. Các cửa giả được tạo hình như những ngôi tháp thu nhỏ nhiều tầng, xếp chồng lên nhau và kết thúc bằng mái vòm nhọn đặc trưng. Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, hệ thống cửa giả còn thể hiện quan niệm kiến trúc và tín ngưỡng của người Chăm Pa. Đây được xem là một trong những điểm nhấn nghệ thuật đặc sắc nhất còn được bảo tồn trên công trình.
Nghệ thuật điêu khắc và phù điêu tinh xảo
Dù đã trải qua hơn một thiên niên kỷ, Tháp Bình Lâm vẫn còn lưu giữ nhiều dấu tích điêu khắc có giá trị. Nổi bật nhất là hình tượng chim thần Garuda – linh vật quan trọng trong Hindu giáo, được chạm khắc trên một số mảng tường của tháp. Bên cạnh đó là các hoa văn cánh sen, chuỗi hạt và những chi tiết trang trí mang đậm dấu ấn nghệ thuật Chăm Pa. Các họa tiết tuy không quá dày đặc nhưng được bố trí hợp lý, góp phần tạo nên vẻ đẹp cổ kính và trang nghiêm cho công trình.
Kỹ thuật xây gạch bí ẩn
Tháp Bình Lâm được xây dựng hoàn toàn bằng gạch nung đỏ với kỹ thuật liên kết đặc trưng của người Chăm. Các viên gạch được ghép khít với nhau đến mức rất khó nhận thấy lớp vữa kết dính. Dù đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện, phương pháp xây dựng chính xác vẫn còn là một trong những bí ẩn lớn của kiến trúc Chăm Pa. Chính kỹ thuật này đã góp phần giúp công trình đứng vững trước tác động của thời gian, khí hậu và những biến động lịch sử suốt hàng trăm năm qua.
Xem thêm: Thành Hoàng Đế, khám phá di tích cổ dưới thời Tây Sơn
Lời kết
Tháp Bình Lâm không chỉ là một công trình kiến trúc Chăm Pa cổ kính mà còn là chứng nhân cho hơn một nghìn năm lịch sử trên vùng đất Bình Định xưa. Với những giá trị nổi bật về kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng và khảo cổ học, ngôi tháp đã góp phần phản ánh sự phát triển rực rỡ của nền văn minh Chăm Pa tại kinh đô Vijaya. Dù trải qua nhiều biến động của thời gian, tháp cổ vẫn giữ được nét uy nghiêm và vẻ đẹp riêng biệt giữa vùng đồng bằng thanh bình. Đây chắc chắn là điểm đến hấp dẫn dành cho những ai yêu thích khám phá lịch sử, văn hóa và các di sản độc đáo của miền Trung Việt Nam.
